Zwischenwelt – Paranormale Aktivität (cd / dlp)

Zwischenwelt - Paranormale AktivitätParanormale Aktivität is een overtuigend concept-album dat het werk van Kraftwerk had kunnen zijn: klinische electro beats met ditto Sprechstimme-achtige vocalen – van Beta Evers – tegen een spookachtige ambient achtergrond, dat soms ook aan Coil doet denken. Het monotone, welhaast lijzige Duits-geaccentueerde Engels van Frau Evers maakt het er alleen maar dreigender en ijziger op: een toonbeeld van orkestraal-vocale samenhang dat ook nog conceptueel geïntegreerd is. Meer in het bijzonder lijkt Paranormale Aktivität een vervolg op Radio-Aktivität (de referentie is waarschijnlijk intentioneel), Kraftwerks electro-akoestische opus uit 1975.Het concept is weliswaar meer op het onervaarbare, gefantaseerde jenseits georiënteerd, waar Kraftwerks Radio-Aktivität meer van een ietwat guitige fascinatie over bestaande techniek getuigde. Maar net als laatstgenoemde doet ook Paranormale Aktivität in een bepaald opzicht archaïsch aan. Mark Fisher bekritiseerde de plaat derhalve in The Wire op een zekere gemiste kans: de telepresentie, de psychosociale ruimte (of leegte) die het internet de laatste 10 jaar heeft gecreëerd, met alle gepaardgaande nieuwerwetse psychologische problemen van dien,* lijkt geen sonische invloed te hebben uitgeoefend. Maar dat maakt Zwischenwelt tussen alle ‘hypnagogic’ hypes van nu dan ook meteen sui generis; het aloude kritische, gedistantieerde subject wordt van stal gehaald. Zwischenwelt is hypermodern. Voor de contemporaine zelfkritische hypnagogic pop, die meer postmodern van signatuur is, kunnen we het beste terecht bij het idiosyncratische, non-psychedelische en zuiver ‘derivative’ Hype Williams.

Met alle voor de handliggende verschillen is er een belangrijke overeenkomst tussen Zwischenwelt en Hype Williams: hun kritische gehalte. Noch Hype Williams, op de wijze van slonzige, klungelinge appropriatie van hiphop, 80s pop en video-game sonologie, noch Zwischenwelt, door de juist alerte en weloverwogen ijzigheid van het geluid, geven zich direct over aan de viering van de verdoving van het luisterende subject. Bij Hype Williams wordt de vraag van de relevantie van het willekeurig citeren, zonder zorg voor sound design en afwerking, direct gesteld bij beluistering. ‘Wat is dìt?’ De luisteraar wordt zonder excuus geconfronteerd met de estetische lelijkheid van de ‘muziek’. Hype Williams is hyper-postmodern, hyper-zelfreflexief precies in zijn door drugs gevoede lethargie, desinteresse. De pointe is de muzikale relevantie van het volstrekt non-muzikale in relatie tot de subjectieve genotsbeleving (genot in de meest technische zin genomen). Hype Williams is puur objectief, precies waar in interviews alle objectiviteit lijkt te ontbreken; en daarom staat het open, meer dan welke andere pop-act van nu dan ook, voor een zuiver subjectieve, esthetische beleving, waarin je niets van buitenaf opgelegd wordt.

Bij Zwischenwelt gaat het mutatis mutandis om dezelfde vraag naar de relatie tussen muziek, beleving en concept. Het moderne zit ‘m dan in de intentio obliqua van het sobere subject – gearticuleerd in de spaarzaamheid van de beats en de geheimzinnige ijlheid van de textuur – ten opzichte van de conceptuele inhoud: ‘paranormale ervaring’. Het concept – de titels spreken voor zich: ‘apparition’, ‘clairvoyant’, ‘materialization’, ‘premonition’, ‘telemetric’ etc. – is derhalve niet willekeurig: het drukt, expressis sonoribus, de balanceerakt uit van het muzikaal belevende subject anno 2011, dat zich in de gehypostaseerde en zich versnellende genreficatie van de pop, waaraan niets kan ontkomen en die bijna obligaat is, een weg probeert te vinden die de grenzen van de ‘normale’ ervaringswereld – muzikaal en non-muzikaal – nog zoveel mogelijk respecteert.

De psychedelica – die niet alleen meer aan rock voorbehouden is – lijkt een portaal tot de nieuwe beleving te bieden, waaraan men zich subito overgeeft; dat is de huidige ideologie in de pop. Als een Immanuel Kant die in zijn vroege (nota bene pre-kritische) werk Träume eines Geistersehers (in de Nederlandse editie op geëigende wijze voorzien van de ondertitel: Kritiek van de paranormale ervaring) de populaire bezigheid ‘geestjeskijken’ serieus op de hakt neemt, is Paranormale Aktivität van Zwischenwelt niet een pleidooi tout court voor de paranormale ervaring maar moet het juist worden gezien als een kritiek van die te snelle overgang naar de ecstase buitenom het subject; als een impliciete kritiek op de meer gangbare hypnagogic pop, die een verleden fantaseert om het gat in het heden, de leegheid in en van de contemporaine pop, op te vullen, de stasis in pop hulpeloos als door een telekinetische flits instantaan te boven te komen. Geesten uit het verleden oproepen zal ons nooit in de toekomst transporteren, zoveel is duidelijk als we naar Zwischenwelt luisteren.

* De Frankfurter Allgemeine Zeitung (4.5.2011) berichtte dat de nieuwste, deze maand te verschijnen versie van het diagnostisch handboek voor psychiatrische behandeling (DSM-V) nu ook ‘Internetsucht’ en ‘information deprivation disorder’ als geestesziekten rubriceert.

Advertisements
%d bloggers like this: