lakeman en scheringa, slachtoffer en boeteling

Pieter Lakeman bij De Wereld Draait DoorHoewel N-O nauwelijks Tv kijkt (beter voor onze bloeddruk), wijst men ons wel eens op niet te missen uitzendingen. Zo zou het zonde zijn niet even de DWDD-aflevering van afgelopen 15 oktober te bekijken op uitzending gemist. Het gaat om het segment waarin de gecombineerde krachten van Yvonne Jaspers en Matthijs van Nieuwkerk op dhr Pieter Lakeman inbeuken; een fraaie illustratie van de ideologische overmacht van de gevestigde middenklasse. In een zwei-drittel Gesellschaft als Nederland heb je eigenlijk nog maar twee blokken: de onderklasse en alles daarboven. Toch heeft ook het bovenliggende blok behoefte aan wat eigen rancune (men annexeert als goede democraten een paar elementen van het populistsch sentiment aan de onderkant; niets menselijks is ‘ons’ vreemd). Wie wordt de zondebok? Niet in aanmerking komen nouveaux riches van allerlei slag; die zou je later nog eens kunnen tegenkomen in je netwerk. Benodigd is een machteloze figuur, maar wel hogeropgeleid, met alle insignia van sociale status die dat in voorbije tijden van goed onderwijs nog opleverde. Voila, de linkse academicus. Of, zoals dhr Lakeman hier moest ondervinden, bijna nog erger: een idealistische kakker. Iets in deze constellatie riep de eeuwige hetze tegen de brave slimmerik op de middelbare school in herinnering. De circulus vitiosus van niet-op-kunnen-houden als het slachtoffer reeds gevloerd is: zwakte werkt opruiend. Juist omdat het verbale overheersen van MvN slechts gestoeld is op snelheid van spreken is hij zo tuk om de omzwachtelde formuleringen van de intellectueel tegenover hem constant te onderbreken. Het sacrifizio dell intellecto als wedstrijd: degene die langzamer praat is dommer of saaier. En verdient waarschijnlijk minder. [Terzijde: op de Nederlandse Tv lijkt het of de ‘authentieke’ intellectueel zowel snelsprekend als wereldvreemd moet zijn, en daarmee in alle opzichten ongevaarlijk; denk de lijn Bart Chabot-Boudewijn Büch-Herman Brusselmans].

Pieter Lakeman vs Yvon Jaspers bij De Wereld Draait Door

Het meest stuitend was in onderhavig segment toch wel Yvonne Jaspers. Leest men de comments op de DWDD website dan is dat gelukkig niet geheel onopgemerkt aan de bevolking voorbijgegaan. Dit is klassieke emotie-tv, want er vindt een omslag-moment plaats waar niemand op had kunnen anticiperen. Dat is het moment waarop Lakeman uit onmacht op de tafel slaat om maar aan het woord te komen (“ik kom op voor de slachtoffers”). En dan de blik van Jaspers, die zo betrapte, schuldige blik, die mag voor altijd in ons aanstaande museum voor Nationale Geschiedenis worden ingelijst. Het is die ‘geschrokken verbazing’ als het constant getreiterde slachtoffer op het schoolplein opeens in huilen uitbarst. Alles hangt dan af van wie er als eerste bij komt: de schoolleiding of de stoere jongens; in dat laatste geval, zoals hier MvN, gaat men er nog even over heen om de schuld toch weer op het slachtoffer af te wentelen (“potsierlijk om op tafel te slaan”). De pruil van YJ kan zich dan snel herstellen tot haar bekende oogopslag van vermoorde onschuld. Maar het onbetaalbare van dat op tafel slaan is dan al geschied: een paar bijna ouderwetse seconden waarin domheid door autoriteit tot de orde geroepen wordt en even sprakeloos blijft. Zeldzame momenten.    

Dirk Scheringa bij Pauw&WittemanDie hele physiognomie van uitlokken en vermoorde onschuld kennen we ook van een andere televisie-persoonlijkheid, Paul Witteman. Natuurlijk, hij gaat iets netter te werk. Het moet wel gezellig blijven. Pauw en Witteman trokken 19 oktober zowaar een hele uitzending uit voor Dirk Scheringa, ex-directeur van de ‘geslachtofferde’ bank DSB. Hoe behandelt men een ‘objectieve’ zondebok? Scheringa mocht als een gevallen volksheld zijn kant van de zaak komen vertellen. Dat is op zichzelf al laakbaar genoeg, maar bedroevend duidelijk werd ook het gebrek aan kennis van zaken bij (de redactie van) de ondervragers. Nu weet niemand iets van economie, ook de bankiers niet, maar dit ging wel erg ver. De asymmetrische kennisverhouding ten nadele van P en W werd hier (voorafgesproken) goedgemaakt door de openbare boetedoening van het verdeemoedigde slachtoffer. Let wel, slachtoffer, niet: schuldig. In alles was dit onbedoeld fascinerende spektakel het omgekeerde van de klap van Lakeman. Een zo veramerikaniseerd protestantisme dat het bijna katholiek wordt. Beken een soort van schuld, opdat er niets hoeft te veranderen. Scheringa ontpopte zich hier met zijn volstrekt natuurlijke manier van liegen als de nieuwe Yoran van der Sloot. En Witteman hield zich keurig in, slachtoffers natrappen is in de middenklasse niet comme il faut. Vooral als ze tamelijk vermogend zijn. Desondanks zagen we hem af en toe moeite doen om zijn gezicht in een redelijke plooi te houden. Die halfbesmuikte smirk die hem af en toe ontsnapte, grimace of the Real.

Advertisements
%d bloggers like this: